Ośrodek Bezpieczeństwa Energetycznego

Ośrodek Bezpieczeństwa Energetycznego zwrócił się do Stowarzyszenia „Z energią o prawie” o opinię prawną do nowych przepisów o zarządzaniu kryzysowym. Oto ona z dodatkowymi rekomendacjami Ośrodka. Przepisy wymagają przede wszystkim doprecyzowania.

Opinia Stowarzyszenia “Z energią o prawie” w przedmiocie wybranych przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw

W związku z rozpoczęciem w dniu 5 lipca 2024 roku, z inicjatywy Rządowego Centrum Bezpieczeństwa prac nad projektem ustawy o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw, (zwany w dalszej części “Projektem”) jak również w związku ze zgłoszeniem projektu do opiniowania przez Rządowe Centrum Legislacyjne w dniu 5 lipca 2024 roku, jako Stowarzyszenie “Z energią o prawie” prezentujemy przeprowadzoną analizę Projektu.

W ocenie Stowarzyszenia “Z energią o prawie” Projekt, elastycznie i nieostro podchodząc do kwestii związanych z zabezpieczeniem krytycznej infrastruktury państwowej, niezbędnej do realizowania swoich zadań przez organy władzy publicznej, nie odpowiada na potrzeby najbardziej newralgicznych punktów polskiego systemu energetycznego. Autorzy Projektu, dążąc zapewne do jak najszerszego ujęcia tak zagrożeń, jak i bezpieczeństwa najważniejszych obszarów działalności organów państwowych, nie odnoszą się do poszczególnych zagrożeń w odpowiednio sprecyzowany sposób.

Na szczególną uwagę zasługuje instytucja Planu Zarządzania Ryzykiem, która została najszerzej ujęta w ramach Projektu. Zgodnie z art. 5e, ust. 2 Krajowy Plan Zarządzania Ryzykiem składać się ma z dwóch części: zarządzania ryzykiem oraz reagowania kryzysowego. Analogiczną formułę mają przyjąć również Plany Zarządzania Ryzykiem na szczeblu wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Bliższa analiza treści Projektu w zakresie części Planu Zarządzania Ryzykiem wskazują na immanentną nieścisłość jego bieżącej treści z niezmienioną terminologią Ustawy o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. 2007 Nr 89 poz. 590). Art. 5e ust. 3 pkt. 2) Projektu wskazuje na to, że w części zarządzania ryzykiem określone są zasady współdziałania między podmiotami wskazanymi w siatce bezpieczeństwa. Pojęcie “siatki bezpieczeństwa” pozostało niezmienione w Projekcie i oznacza ono: “zestawienie potencjalnych zagrożeń ze wskazaniem podmiotu wiodącego przy ich usuwaniu oraz podmiotów współpracujących”. Sama definicja nie oddaje złożoności systemu energetycznego oraz jego wielobiegunowego charakteru. Rzeczywista siatka bezpieczeństwa dla systemu energetycznego rozciąga się bowiem przez wytwórców energii, poprzez sieci przesyłowe i dystrybucyjne aż po odbiorców końcowych, którzy albo są dużymi energochłonnymi podmiotami, albo konglomeratem mniejszych odbiorców – przy czym obie części składowe zasługują na uwzględnienie w ramach siatki bezpieczeństwa.

Kolejną zmianą wprowadzoną w ramach Projektu jest Krajowa Ocena Ryzyka. O ile nie ulega wątpliwości, że ustawowe ujęcie działania o charakterze analityczno-prewencyjnym jest jak najbardziej pożądane z punktu widzenia troski o bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej, o tyle zakres obligatoryjnych adresatów tego dokumentu jest zdecydowanie zbyt wąski. Art. 5c ust. 6 projektu zakłada, że wytyczne dotyczące opracowania projektu Krajowej Oceny Ryzyka będą miały obowiązkowo jedynie właściwi ministrowie i wojewodowie. Projekt przewiduje fakultatywne rozszerzenie tego grona adresatów posługując się przesłanką konieczności, która jest kryterium ocennym, pozostawiającym duży stopień uznaniowości. Tym niemniej, w przypadku sektora energetycznego, część wspomnianych wytycznych (przykładowo: w zakresie bezpieczeństwa sieci energetycznej) powinny być obligatoryjnie udostępniane właściwym Operatorom Systemów Dystrybucji. Umożliwia to skuteczną prewencję ryzyka, poprzez merytoryczne zaangażowanie podmiotów istotnie związanych, a wręcz zarządzających danym sektorem.

Powyższe spostrzeżenie ma doniosłe znaczenie ze względu na fakt posiadania przez OSD statusu operatorów infrastruktury krytycznej na gruncie definicji zawartej w art. 3 pkt 3a Projektu, a co za tym idzie – licznych obowiązków w zakresie ochrony infrastruktury krytycznej, prewencji ryzyka, itd. Obligatoryjne udostępnianie operatorom infrastruktury krytycznej powyżej opisanych wytycznych w zakresie sektora działania danego podmiotu, którzy następnie na mocy art. 5c ust.7 byliby zobligowani do przekazania swoich propozycji do uwzględnienia w Krajowej Ocenie Ryzyka Szefowi RCB, wpłynęłoby z pewnością pozytywnie na kompleksowość KOR. Pozwoliłoby to rzetelniej opracować ten kluczowy dla bezpieczeństwa narodowego dokument, mając również na względzie specyfikę działalności konkretnych operatorów infrastruktury krytycznej oraz konkretne uwarunkowania poszczególnych sektorów.

Pozytywnie ocenić należy sposób wyłaniania operatora infrastruktury krytycznej opisany w Rozdziale 4 Projektu. Projektodawcy słusznie uwzględnili, że operatorem infrastruktury krytycznej może być albo właściciel, albo posiadacz tej infrastruktury – jeden z tych podmiotów wg Projektu będzie figurował w wykazie infrastruktury krytycznej prowadzonym przez Szefa RCB jako jej operator. Takie rozwiązanie upraszcza i przyspiesza proces tworzenia wspomnianego wykazu.

W perspektywie działań wojennych, które toczą się za wschodnią granicą Polski, ochrona krajowej infrastruktury energetycznej powinna być jednym z kluczowych aspektów wzmacniających bezpieczeństwo nie tylko energetyczne, lecz również społeczne.

Mając świadomość rozwoju nowych inwestycji energetycznych, w tym projektów offshore wind, na terenach wyłącznej strefy ekonomicznej, Projekt również w szczególności powinien objąć zarządzanie kryzysowe i ochronę infrastruktury morskiej oraz lądowej wspomnianych przedsięwzięć. Inwestycje te ze względu na strategiczne znaczenie dla polskiego sektora energetycznego powinny również być objęte nadzwyczajną formą ochrony, zabezpieczającą ich bezpieczne funkcjonowanie. Z uwagi na lokalizację morskich elektrowni wiatrowych, a także znacznie większą ekspozycję na zagrożenia zewnętrzne, katalog form ochrony dla takiego przedsięwzięcia powinien być ostry oraz jasno sprecyzowany

Autorzy: Jakub Kostka, Łukasz Gostyński, Aleksander Tretyn

Rekomendacje OBE:

Ośrodek Bezpieczeństwa Energetycznego rekomenduje doprecyzowanie czy i kto w poszczególnych podmiotach posiadających infrastrukturę krytyczną powinien odpowiadać za poprawę ochrony.

Zasadne jest utworzenie specjalnego wydziału zajmującego się tym zagadnieniem w danym podmiocie, który potem byłby odpowiedzialny za kontakt w sprawie tej polityki z administracją rządową.

Należy także uporządkować zarządzanie ochroną infrastruktury krytycznej w podmiotach będących grupami kapitałowymi tak, aby polityka całej grupy była efektywnie wdrażana w jednostkach podległych.